गायन

या कलेची कथा

गीतम, म्हणजेच गायनाची कला, ही मानवी आवाजाला सुयोग्य स्वर, ताल आणि भाव देण्याची साधना आहे। गायक रोजच्या नियमित सरावातून आवाजावर नियंत्रण मिळवतात, स्थिर स्वर लावणे आणि कठीण राग सांभाळणे शिकतात। भारतीय परंपरेत गायन हे पायाभूत मानले गेले आहे, सामवेदातील ऋचांच्या गायनात त्याचे पुरावे आढळतात आणि चौसष्ट कलांमध्ये त्याला अग्रस्थान दिले आहे। या कलेचे एक महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे 'मींड', ज्यामध्ये एका स्वरावरून दुसऱ्या स्वरावर जाताना आवाजाची एक सलग आणि सुंदर लकेर निर्माण केली जाते। अचूक स्वर राखत लांब ताना गाण्यासाठी गायक श्वासावरही नियंत्रण मिळवतात। आज ही कला संपूर्ण भारतात, विशेषतः महाराष्ट्रात खूप समृद्ध आहे। शास्त्रीय ख्याल गायकी, वारकरी संप्रदायाचे अभंग, मंदिरांतील भजने, लोकगीते आणि प्रसिद्ध चित्रपटगीते यांमध्ये तिचा निनाद ऐकू येतो। घरी आजीने हळूवार गायलेल्या अंगाईपासून ते जाहीर मंचावर गाणाऱ्या गायकांपर्यंत, गायन मानवी जीवनाच्या प्रत्येक टप्प्यात विणलेले आहे।