वीणा आणि डमरू

या कलेची कथा

वीणा-डमरुक-वाद्य ही तंतुवाद्ये आणि तालवाद्ये, विशेषतः लांब मानेची वीणा आणि डमरू वाजवण्याची पारंपरिक कला आहे. या कलेसाठी बसण्याची पद्धत, ताल आणि स्वर नियंत्रणाचे प्रशिक्षण आवश्यक असते. संगीतकार धातूच्या तारा छेडून मधुर धुन निर्माण करायला किंवा हाताच्या जलद हालचालींद्वारे अचूक तालचक्र तयार करायला शिकतो. शास्त्रीय याद्यांमध्ये ही कला कलात्मक अभिव्यक्तीची एक महत्त्वाची विद्या म्हणून नोंदवली गेली आहे. या वाद्यांची रचना आणि ती वाजवण्याची पद्धत यामध्ये एक विशेष तांत्रिक वैशिष्ट्य आहे. डमरूच्या अरुंद भागाला बांधलेल्या दोन गाठींच्या दोऱ्यांवर डमरूचा नाद अवलंबून असतो. जेव्हा वादक आपली मनगट मागे-पुढे फिरवतो, तेव्हा त्या गाठी चामड्याच्या दोन्ही बाजूंवर आदळून जलद नाद निर्माण करतात. रुद्र वीणेवर, लाकडी नळीखाली सुकवलेले पोकळ भोपळे ध्वनी वर्धक म्हणून काम करतात, जिथे पितळेचे पडदे मेण आणि राळ यांच्या मिश्रणाने बसवले जातात. ही परंपरा आज संपूर्ण भारतात टिकून आहे. महाराष्ट्रात, एकतारी आणि ढोलकी सारखी वाद्ये वारकरी दिंड्यांमध्ये आणि पारंपरिक लावणी संगीतात साथ देतात, तर शास्त्रीय वादक आजही वीणेची परंपरा पुढे चालू ठेवत आहेत.