रत्नांच्या नक्षीची जमीन रचना

या कलेची कथा

मणि-भूमिका-कर्म ही सपाट भागावर रत्ने, मौल्यवान दगड, टाइल्स किंवा काच जडवून मोजॅक फर्शी आणि भिंतींचे पॅनेल तयार करण्याची अभिजात कला आहे। कारागीर संगमरवर किंवा दगडाचा पाया तयार करून, ठरवलेल्या डिझाइननुसार बारीक खाचा कोरतात आणि नेटके कापलेले नक्षीदार तुकडे त्यात बसवतात। अंगण, आतील खोल्या आणि पवित्र जागा सजवण्यासाठी या कलेचा वापर केला जात असल्याचा उल्लेख प्राचीन ग्रंथांमध्ये आढळतो। या कलेत अकीक, जॅस्पर आणि लाजवर्द यांसारखे दगड राळ, चुना आणि संगमरवराच्या पावडरच्या लेपाने घट्ट बसवले जातात। त्यानंतर फर्शीचा भाग हाताला पूर्णपणे गुळगुळीत लागेपर्यंत कुरंद दगड आणि पाण्याने घासून पॉलिश केला जातो। आज ही जिवंत परंपरा आग्रा आणि राजस्थानमधील संगमरवर पच्चीकारीच्या कार्यशाळांमधून, तसेच महाराष्ट्रातील मंदिरे, राजवाडे आणि वारसा घरांमध्ये दिसणाऱ्या काचकाम आणि टाइल मोजॅकच्या माध्यमातून समृद्ध होत आहे। आधुनिक कारागीर आजही हे दगडी नक्षीकाम हाताने कापून, बसवून आणि पॉलिश करून आधुनिक अंतर्गत सजावट व ऐतिहासिक वास्तूंच्या पुनरुज्जीवनासाठी ही प्राचीन कला जपून ठेवत आहेत।